Warto zobaczyć i zwiedzić

Zachowany układ urbanistyczny Starej Częstochowy z czasów lokacji (brak pierzei zachodniej, zniszczo­nej w latach okupacji) z licznymi domami pochodzą­cymi z XIX wieku. Najstarszą budowlą świecką w tej części miasta jest karczma pochodząca z lat 1610— 1621 (z niefortunnie niestety przebudowanym dachem w XX w.) znajdująca 6ię przy pl. Marchlewskiego 31, dawniej Stary Rynek. Przy placu tym zachowało się kilka domów z XIX w. przebudowanych w obecnym stuleciu. Jednym ze starszych obiektów niesakralnych jest wzniesiony w końcu XVIII w budynek dawnego zajazdu, później archiwum miejskiego na rogu ul. Kra­kowskiej i Katedralnej. Przy ul. Krakowskiej, na nie­wielkim skwerku znajduje się pomnik Feliksa Dzier­żyńskiego, a dalej w głębi zabudowania jednego z naj­starszych zakładów włókienniczych „Warta”, wśród załogi których prowadził polityczną działalność wiel­ki rewolucjonista. PLAC NOWOTKI — zabudo­wany jest budynkami z końca ubiegłego i początku bieżącego stulecia. Przy placu znajduje się barokowy kościół, którego dokładna data powstania nie jest zna­na. Prawdopodobnie powstał w XIV wieku, ponieważ w dokumentach z 2 połowy XV w. mówi się o nim ja­ko o „istniejącym od dawna”. Prezbiterium (znajdu­jące się we wschodniej części obiektu) uznawane jest za najstarszą budowlę Starej Częstochowy. Był też wielokrotnie przebudowany i zatracił cechy pierwot­nej budowli. Dzisiejszą barokową formę otrzymał w XVIII w. Z kościołem połączony jest, krytym przejś­ciem, budynek dawnego klasztoru. Przy PLACU BIE­GAŃSKIEGO znajduje się zachowany z okresu łącze­nia Częstochowy z Częstochówką RATUSZ oraz daw­ne więzienie miejskie. Obiekty te obecnie wykorzy­stane są na potrzeby MUZEUM. Na wieży ratusza, służącej jako punkt obserwacyjny miejskiej straży po­żarnej, umieszczony został zegar z mechanizmem wy­grywającym hejnał miasta. „Po przeciwnej stronie pla­cu KOŚCIÓŁ wzniesiony w 1872 r. w stylu neobizantyjskim jako cerkiew, później zamieniony na katolicki.

W III Alei, po prawej stronie idąc od placu Biegań­skiego znajduje się jednonawowy kościół oraz zabu­dowania klasztorne, wzniesione w połowie XIX w. Po likwidacji klasztoru, w jego budynkach mieściły się urzędy państwowe a następnie gimnazjum — obec­nie Liceum im. Henryka Sienkiewicza. Tablica na bu­dynku przypomina o strajku szkolnym jaki w 1905 r. miał miejsce w tym gimnazjum.

Najcenniejszym zabytkiem Częstochowy jest ZE­SPÓŁ KLASZTORNY OO. PAULINÓW NA JASNEJ GÓRZE, jeden z najlepiej zachowanych obiektów sa­kralnych w Polsce. Z otaczającą klasztor twierdzą stanowi on klasztor z gotyckim kościołem z 1 połowy

XV wieki^ był wielokrotnie przebudowywany i po­większany.

Najstarsze partie kaplicy NMP i kościoła p.w. Wnie­bowstąpienia NMP oraz zabudowania klasztorne przy kaplicy pochodzą z XIV w. Po pożarze w 1690 r. ko­ściół, kaplica, klasztor oraz zabudowania gospodarcze zostały przebudowane w stylu barokowym. W pierw­szych latach obecnego stulecia wzniesiona została, charakterystyczna dla tego zespołu neorenesansowa wieża. Powstała ona na miejscu niższej, którą zniszczył pożar.

Wejście na dziedziniec zespołu klasztornego prowa­dzi kolejno przez bramy zachowujące układ dawne­go wjazdu do fortecy: — bramę Lubomirskich, wznie­sioną w 1723 r.; bramę Stanisława Augusta Poniatow­skiego, obecnie M.B. Zwycięskiej, zbudowaną pa przy­jazd króla, który klasztoru jednak nigdy nie odwie­dził; bramę M. Boskiej Bolesnej wzniesioną w 1891 roku na miejscu wcześniejszej drewnianej z XVIII w. oraz bramę wałową z pierwszej połowy XVII wieku, przebudowaną w XVIII i XIX w., pierwotnie forteczną z pomieszczeniami dla straży i zwodzonym mo­stem nad fosą.

Z dziedzińca prowadzi wejście do bazyliki, wieczer­nika na dziedziniec gospodarczy oraz na wały i ba­stiony. Od zachodu i północy za zachowaną suchą fo­są w miejscu dawnych szańców rozciągają się ogrody klasztorne. W fosie, w latach 1903—1914 zbudowane zostały stacje „Drogi krzyżowej” z brązowymi figu­rami. W rejonie wałów obronnych obok głównego wejścia znajdują się dzwony, z których największy „Maryja” waży 8 ton i pod względem wielkości, jest drugim po wawelskim „Zygmuncie”, dzwonem w Polsce.

Trzynawowa BAZYLIKA składa się z wydłużonego prezbiterium, które było niegdyś pierwotnym gotyc­kim kościołem z XV w., powiększonym przez dobu­dowę głównego korpusu z dwiema nawami bocznymi i wzniesionymi później kaplicami. Odbudowana po pożarze w 1690 roku w stylu barokowym. Ołtarz głów­ny pochodzi z 1 połowy XVIII w. i jest kompozycją rzeźbiarską Jakuba Antoniego Buzziniego wykonaną przez Jana Adama Karingera z Wrocławia; sklepienie nawy głównej i prezbiterium ozdobione zostało przez Karola Dankwarta z Nysy i przedstawia sceny z ży­cia Matki Boskiej. W wystroju wnętrza kościoła przeważa styl barokowy, ale znajdują się tu również elementy rokoka. Na chórze znajdują się jedne z największych w Polsce organów o 105 głosach.

Integralną część bazyliki stanowią kaplice: z poło­wy XVII wieku, fundacji Denhoffów wzorowana na kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu, ozdobiona czar­nym marmurem dębnickim, zamknięta ręcznie kutą kratą z godłem zakonu paulinów oraz kaplica piętro­wa — dolna, wykuta w skale, pochodzi z połowy XVII w. z umieszczonymi w ścianach relikwiami i gór­na, fundowana przez wojewodę Jabłonowskiego z kwadratową latarnią w kopule.

KAPLICA M. BOSKIEJ składa się z trzech części. Jej gotycka najstarsza część (za kratą) pochodzi z końca XIV lub początku XV wieku. Po wojnie, pod XVII-wiecznym tynkiem odkryto gotyckie sklepienie i pierwotne freski. W dębowym, fornirowanym heba­nem i wykonanym w 1650 r. ołtarzu, ufundowanym przez Jerzego Ossolińskiego, znajdują się srebrne oz­doby wykonane przez rzemieślników gdańskich.

W ołtarzu znajduje się obraz Madonny z nałożoną brylantową sukienką, zamykany srebrną zasłoną wy­konaną w 1673 roku. Obraz obecny, wysokiej klasy dzieło malarstwa średniowiecznego, pochodzi z poło­wy XV wieku i jest prawdopodobnie kopią ofiaro­wanego przez Władysława Opolczyka. Oryginał obra­zu, jak się przypuszcza, pochodził z pierwszych wie­ków chrześcijaństwa i malowany był przez twórców z kręgu kultury bizantyjskiej. Szramy na policzku Ma­donny wyżłobiono rylcem w miejscach, gdzie obraz został pocięty mieczem podczas grabieży klasztoru w 1430 roku.

Krata, oddzielająca kaplicę pochodzi z XVIII w. i wykonana została w Gdańsku. Nad kratą znajduje się malowidło przedstawiające oblężenie Jasnej Gó­ry w 1655 roku wykonane tuż po wojnie szwedzkiej. Środkowa część kaplicy jest trzynawowa, zbudowana w końcu drugiej połowy XVII w. W prawym bocz­nym ołtarzu umieszczony został, niebawem po wznie­sieniu tej części kaplicy, monumentalny gotycki kru­cyfiks pochodzący z końca XV w. prawdopodobnie z kręgu krakowskiej szkoły Wita Stwosza. Najpóź­niej, bo w 1928 r. dobudowana została przednia część kaplicy.

Do górnej części kaplicy M. Boskiej przylega SALA RYCERSKA, która zbudowana została w 1647 roku w stylu renesansowym w miejsce dawnej zbrojowni i pokoi gościnnych. Była to reprezentacyjna sala za­konu, w której odbywano zebrania, zjazdy i dysputy teologiczne. Tutaj także król Jan Kazimierz udzielał audiencji i przewodził obradom senatorów. Sklepiona beczkowo ze ślepymi lunetami, po jednej stronie po­siada niżej okna wychodzące na wewnętrzny dziedzi­niec klasztorny. Podwójne pilastry ozdobione są główkami aniołków, ptakami i maszkaronami. Przy drzwiach prowadzących na krużganki kaplicy znajdu­je się portret o. Augustyna Kordeckiego, kierującego obroną klasztoru w czasie najazdu szwedzkiego. Po tej stronie — 9 obrazów przedstawiających niektóre ważniejsze wydarzenia z dziejów klasztoru.

Zabudowania klasztorne składają się z trzech skrzy­deł otaczających wewnętrzny dziedziniec, które były budowane i przebudowywane w okresie XVI— XVIII w. Wokół budynku biegnie korytarz, z którego prowadzą wejścia do pomieszczeń mieszkalnych za­konników. Na piętrze znajduje się Stara Biblioteka, obecnie wyłączona z klauzuli, bogato’ zdobiona w XVIII w. Zawiera cenny zbiór starych druków. (Wejście do Biblioteki za zezwoleniem przeora klasz­toru). W części wschodniej wałów obronnych znajduje się wejście do SKARBCA, gdzie zgromadzona została i udostępniona część ofiarowanych klasztorowi cen­nych przedmiotów sztuki sakralnej i świeckiej, pamią­tek po sławnych postaciach historycznych. Skarbiec czynny jest w dni powszednie w godz. 9.00—10.30 oraz 15.30—16.30, w niedziele i święta w godz. 9.00—12.30 oraz 15.30—16.30.

Dawna zbrojownia zwana ARSENAŁEM zbudowana została w połowie XVII w., znajduje się przy dzie­dzińcu gospodarczym. Zgromadzono tu część zbiorów skarbca, głównie militariów oraz zdobyczy wojennych ofiarowanych klasztorowi przez króla Jana III Sobies­kiego po wyprawie wiedeńskiej. Na szczytowej ścia­nie znajduje się obraz dużej wartości historycznej T. Dolabelli „Przeniesienie relikwi św. Pawła z Wenecji do Budy”. Arsenał czynny codziennie w godz. 9.00—12.00 oraz 14.30—17.00,

Oprócz klasztoru jasnogórskiego zabytkowy cha­rakter mają także w tej części miasta domy przy ul. 7 Kamienic wzniesione w I połowie XIX w., za­budowania Rynku Wieluńskiego oraz kościoły przy ul. Barbary z połowy XVII w. i odnowiony po roku 1892 cmentarny przy ul. Rocha z 1642 r.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.